Τι Eίναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

grami13277952_10154020321880831_483520849_n

Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (Cognitive Behavior Therapy-CBT) είναι μια μέθοδος ψυχολογικής θεραπείας η οποία βασίζεται σε επιστημονικά αποδεδειγμένες αρχές, που αφορούν στην γνωστική (σκέψη), συναισθηματική και συμπεριφορική λειτουργία του ανθρώπου.

Ένας σημαντικός αριθμός ερευνών, έχει αποδείξει ότι αυτές οι τρείς λειτουργίες (σκέψη, συναίσθημα, συμπεριφορά) είναι απόλυτα συνδεδεμένες στον άνθρωπο και ότι η κάθε μια οδηγεί στην έναρξη της επόμενης υπό την μορφή μιας αλυσιδωτής αντίδρασης.

Για παράδειγμα, πόσοι από εμάς δεν έχουν βιώσει την εμπειρία να περπατάνε μόνοι τους σε ένα σκοτεινό δρομάκι, όταν ξαφνικά αναδύεται η σκέψη: «Λες να μου επιτεθεί κάποιος;».

Αυτόματα, η σκέψη αυτή οδηγεί σε μια πρώτη συγκινησιακή αντίδραση – π.χ. ταχυπαλμία – (συναίσθημα φόβου) και η αυτόματη συμπεριφορά είναι να ξεκινήσουμε να περπατάμε πιο γρήγορα …και ακόμα πιο γρήγορα… και όσο πιο γρήγορα περπατάμε, τόσο αυξάνεται η συγκινησιακή αντίδραση (ταχυπαλμία-συναίσθημα φόβου), που με την σειρά της οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερο αριθμό αρνητικών σκέψεων όπως: «Πρέπει να φύγω από εδώ!» «Θα με πιάσει!» «Κάτι κακό θα συμβεί!» ή ακόμα και «Βοήθεια!»…Μέχρι τελικά να φτάσουμε στο τέλος του δρόμου, τρέχοντας, λαχανιασμένοι, τρομοκρατημένοι, με έντονη ταχυπαλμία, να κοιτάξουμε πίσω μας και να δούμε…ότι τελικά δεν υπάρχει κανείς!

Όλη αυτή η εμπειρία από ένα τίποτα …από μια μόνο σκέψη!

Τι παιχνίδι μας έχει παίξει άραγε ο νους και πόσο πραγματικά διαφέρει η εσωτερική από την εξωτερική πραγματικότητα;

Πρώτος ο Επίκτητος (στωικός φιλόσοφος) διαφοροποίησε την εξωτερική από την εσωτερική πραγματικότητα λέγοντας ότι:

«Οι άνθρωποι δεν διαταράσσονται από τις καταστάσεις γύρω τους, αλλά από τον τρόπο που ερμηνεύουν και αξιολογούν τις καταστάσεις γύρω τους, ή πιο απλά, από τον τρόπο που σκέφτονται για τις καταστάσεις γύρω τους».

Αν και μερικές σκέψεις είναι ρεαλιστικές και οδηγούν σε ευχάριστα ή ισορροπημένα συναισθήματα, πολλές άλλες είναι μη-ρεαλιστικές και αρνητικές και οδηγούν σε έντονα, αρνητικά συναισθήματα.

Ταυτόχρονα, έντονα, αρνητικά συναισθήματα αποφέρουν συνήθως αρνητικές, μη-λειτουργικές συμπεριφορές που παγιδεύουν το άτομο σε αυτό που η CBT ονομάζει «φαύλο κύκλο» και διαιωνίζουν ένα πρόβλημα στην ζωή του.

Παράδειγμα «φαύλου κύκλου»:

Η Άννα θέλει να είναι πολύ καλή στην δουλειά της και να μην αφήνει περιθώρια για λάθη. Οι αρνητικές και μη-ρεαλιστικές σκέψεις που κάνει σχετικά με αυτό, είναι: «Αν κάνω λάθος, θα αποδείξω ότι δεν είμαι καλή για αυτή την θέση». Αυτή η σκέψη την οδηγεί να βιώνει έντονο άγχος (συναίσθημα).

Εξαιτίας αυτού του άγχους αφιερώνει πολύ χρόνο ελέγχοντας εξονυχιστικά την κάθε εργασία που της ανατίθεται και φροντίζοντας να μένει παραπάνω ώρες στην δουλειά ή να παίρνει εργασία για το σπίτι (συμπεριφορά).

Το αποτέλεσμα αυτής της μη-λειτουργικής συμπεριφοράς, είναι ότι ενώ η Άννα καταφέρνει να αποφεύγει όσο μπορεί τα λάθη, έχει πολύ περιορισμένο χρόνο προσωπικής ζωής, νιώθει συνέχεια μια πίεση χρόνου και μια εξάντληση τόσο σωματική όσο και ψυχική, που πολλές φορές την οδηγεί στο να χάνει την υπομονή της και να αντιδρά ακόμα και επιθετικά κάποιες φορές.

Όσο η Άννα νιώθει εξάντληση ή/και αντιδρά επιθετικά, τόσο περισσότερο ανησυχεί ότι θα κάνει κάποιο λάθος στην δουλειά της και κατ’ επέκταση τόσο περισσότερο χρόνο αφιερώνει στην δουλειά της πιέζοντας τον εαυτό της κοκ.

Η πίεση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα όπως κρίσεις πανικού, ψυχοσωματικά προβλήματα (π.χ. πονοκέφαλοι) κ.α.

Τι παιχνίδι παίζει άραγε ο νους της Άννας; Στην αντικειμενική πραγματικότητα, κανείς μέσα στον εργασιακό της χώρος δεν είπε στην Άννα ότι δεν πρέπει να κάνει ποτέ, ούτε ένα λάθος!

Η Άννα βρίσκεται εγκλωβισμένη σε έναν εσωτερικό «φαύλο κύκλο» σκέψης-συναισθήματος-συμπεριφοράς που οδηγεί στην μονιμοποίηση του άγχους/στρες και άλλων προβλημάτων στην ζωή της.

Όλοι οι άνθρωποι βρίσκονται «εγκλωβισμένοι» σε προσωπικούς «φαύλους κύκλους» καθώς σύμφωνα με τον Ellis (1962) και τον Beck (1979) (πατέρες της CBT), ο ανθρώπινος νους είναι προγραμματισμένος να σκέφτεται αρνητικά και μη-ρεαλιστικά.

Κάποιοι «φαύλοι κύκλοι» όμως εμποδίζουν το άτομο να πετύχει τους στόχoυς του περισσότερο από κάποιους άλλους.

Η CBT έχει ως αρχικό στόχο τον εντοπισμό των «φαύλων κύκλων» που επιφέρουν σημαντική συναισθηματική φόρτιση στην ζωή του κάθε ανθρώπου και τον εμποδίζουν από το να πετύχει τους στόχους του.

Η θεραπεία επικεντρώνεται στην αντικατάσταση των μη-ρεαλιστικών και αρνητικών σκέψεων που διατηρούν τον «φαύλο κύκλο», με περισσότερο ρεαλιστικές σκέψεις που οδηγούν σε πιο ισορροπημένο συναίσθημα και πιο λειτουργικές συμπεριφορές και κατ’ επέκταση βοηθούν στον «απεγκλωβισμό» του ατόμου από τον «φαύλο κύκλο» της ζωής του.

Θεραπευτής και θεραπευόμενος λειτουργούν συνεργατικά σε αυτή την διαδικασία «απεγκλωβισμού».

Η ΓΣΘ βασίζεται στην φιλοσοφία ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να αντιμετωπίσουν τις προσωπικές τους δυσκολίες όταν τους δοθούν τα κατάλληλα εργαλείαΓι αυτό, η ΓΣΘ φροντίζει να προμηθεύσει το άτομο με μια σειρά εργαλείων που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον ίδιο, μετά το τέλος της θεραπείας.

Κάποια από αυτά τα εργαλεία συμπεριλαμβάνουν την ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως: επίλυσης προβλημάτων, ελέγχου του συναισθήματος, επικοινωνίας, διεκδικητικότητας κ.α.

Τέλος, στοχεύοντας πάντα στην ενίσχυση της αυτονομίας του ατόμου, η ΓΣΘ διατηρεί μια συγκεκριμένη δομή που βοηθάει το άτομο να έχει έναν ενεργό ρόλο στην διαδικασία της θεραπείας και είναι περιορισμένης χρονικής διάρκειας.

Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία με Παιδιά

Τα παιδιά και οι έφηβοι βιώνουν τις ίδιες δυσκολίες και έρχονται αντιμέτωποι με τις ίδιες απαιτήσεις που έρχονται αντιμέτωποι οι ενήλικες. Πολλές φορές μάλιστα, οι δυσκολίες τις παιδικής και τις εφηβική ηλικίας μπορεί να είναι περισσότερο έντονες από αυτές των ενηλίκων, δεδομένης της μη-ολοκληρωμένης διαδικασίας συναισθηματικής ωρίμανσης και ανάπτυξης δεξιοτήτων. Είναι λογικό λοιπόν να παρουσιάζουν και παρόμοια ψυχολογικά-συναισθηματικά ή ακόμα και σωματικά/ιατρικά προβλήματα

Τα πιο συχνά προβλήματα που παρουσιάζονται σε αυτές τις ηλικίες και που μπορούν να αντιμετωπιστούν με ΓΣΘ είναι:

  • Άγχος
  • Φοβίες
  • Άγχος αποχωρισμού
  • Μετα-τραυματική διαταραχή
  • Κατάθλιψη
  • Σωματικά παράπονα
  • Χρόνιος Πόνος
  • Προβλήματα διαγωγής (π.χ. εναντιωματική, προκλητική συμπεριφορά)
  • Ψυχαναγκαστική (καταναγκαστική) ή ιδεοληπτική διαταραχή

Για περισσότερες πληροφορίες, στα αγγλικά, μπορείτε να απευθυνθείτε στο: https://www.beckinstitute.org/ ή στο http://www.academyofct.org/

 

Πηγές

Beck AT. (1970) Cognitive therapy: Nature and relation to behavior therapy. Behavior Therapy 1:184–200.

Ellis A. (1962). Reason and emotion in psychotherapy. New York: Lyle Stuart.