Προβλήματα & Έσωτερικές Συγκρούσεις

13281699_10154020324180831_1227695114_nΗ Μαρία εργάζεται σε μα τράπεζα. Εργαζότανε πολλές ώρες και έλεγε «Ναι» σε οτιδήποτε της ζητούσαν να κάνει, μέχρι που η υπερβολική κούραση της προκάλεσε σοβαρά προβλήματα υγείας. Ενώ υποσχέθηκε στον εαυτό της να βάλει ένα όριο και να ξεκινήσει να λέει «Όχι» στους άλλους, κάθε φορά που κάποιος της ζητούσε μια χάρη εκείνη συνέχιζε να απαντάει «Ναι», να αναλαμβάνει ευθύνες και στο τέλος να κατηγορεί τον εαυτό της που δεν κατάφερνε να βάζει τα «όρια» που ήθελε στους άλλους.

Σύμφωνα με πειραματικές και κλινικές έρευνες της συγκινησιακής νεύρο-επιστήμης πάνω στην ανάπτυξη του ανθρώπινου νου (π.χ. Watkins & Watkins, 1997; Hilgard, 1973; Terr, 1990; Borod, 2000), η Κλινική Ύπνωση θεωρεί ως δεδομένο ότι κάθε άνθρωπος περιέχει αυτό που ονομάζουμε «ολική μνήμη». Δηλαδή, όλες οι εμπειρίες που έχει βιώσει το άτομο από τη στιγμή της γέννησής του (ίσως και πιο πριν), περιέχονται με κάθε λεπτομέρεια σ’ αυτή την ολική μνήμη.

Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, οι άνθρωποι διαθέτουν μέσα τους όλες τις απαραίτητες δυνάμεις και ικανότητες για να λύσουν οι ίδιοι τα προβλήματά τους. Σε πολλές περιπτώσεις όμως δεν καταφέρνουν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις ικανότητες, είτε επειδή δεν πιστεύουν ότι τις έχουν, είτε επειδή το περιβάλλον τους (οικογενειακό ή/και κοινωνικό) δεν τους ενθάρρυνε ή δεν τους επέτρεψε να τις αξιοποιήσουν.

Όπως έχει περιγράψει ο Δόβελος (2007), οι διάφορες συνειδητές αξίες και πεποιθήσεις που έχει αποδεχτεί και υιοθετήσει ο κάθε άνθρωπος από το οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον, περιχαρακώνουν τις εσωτερικές ασυνείδητες γνώσεις, δυνάμεις και ικανότητές του. Όσο μεγαλύτερα και πιο άκαμπτα είναι αυτά τα περιχαρακώματα, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ψυχολογική και συναισθηματική αποσύνδεση του ατόμου.

Σαν αποσύνδεση ορίζεται ο διαχωρισμός της προσωπικότητας σε διαφορετικές πλευρές. Τι εννοούμε όμως με αυτό τον ορισμό;

Ας πάρουμε το παράδειγμα της Μαρίας που δυσκολεύεται να πει «Όχι» στους άλλους και πιέζεται σε βαθμό που προκαλεί ακόμα και προβλήματα υγείας στον εαυτό της.

Όταν η Μαρία ήταν ακόμα μωρό –και όπως κάθε μωρό- είχε την ανάγκη της αποδοχής και προστασίας των γονιών της. Αν η Μαρία έμαθε από πολύ νεαρή ηλικία ότι οι γονείς της δυσαρεστούνται με την έκφραση των συναισθημάτων της (π.χ. θυμός, κλάμα κ.α) πιθανότατα φρόντισε να εξασφαλίσει την αποδοχή και την προστασία των γονιών της αναπτύσσοντας μια πλευρά που αποφεύγει να εκφράζει τα συναισθήματά της και ικανοποιεί τις ανάγκες των (άλλων) γονιών της.

Ταυτόχρονα όμως, ένα άλλο μέρος της Μαρίας εξακολουθεί να αναγνωρίζει ότι η έκφραση των αναγκών της είναι σημαντική και διατηρεί παράλληλα, τα δικά του συναισθήματα για την μη-ικανοποίηση των αναγκών αυτών. Έτσι, πραγματοποιείται μια αποσύνδεση στην προσωπικότητα της Μαρίας μεταξύ δύο εκ διαμέτρου αντίθετων και συγκρουσιακών μερών (πλευρές): Το ένα μέρος έχει ως στόχο την ικανοποίηση των άλλων και το άλλο μέρος τη ικανοποίηση του εαυτού.

Σε πρώιμες ηλικίες, η αποσύνδεση αυτή είναι λειτουργική για το άτομο και έχει ως στόχο την προστασία του εαυτού. Για παράδειγμα, σαν μικρό παιδί η Μαρία δεν έχει άλλον τρόπο να προστατέψει τον εαυτό της πέραν του να εξασφαλίσει (με αυτούς τους τρόπους) την αποδοχή των γονιών της. Αυτές οι αποκρίσεις και αντιδράσεις ενισχύονται, καθιερώνονται και εμπεδώνονται (κωδικοποιούνται) με την επανάληψη και τη συνήθεια και δημιουργούν μια πρώιμη μάθηση -ή μια αποτύπωση (imprinting).

Όπως και οι άλλες μαθημένες, προλεκτικές αποκρίσεις και αντιδράσεις, η δράση της αποτύπωσης λειτουργεί καθ’ έξιν, γενικεύεται και δεν υπόκειται σε σημαντικές αλλαγές μέσω γνωστικών διαδικασιών. Έτσι, μεταφέρεται στην ενήλικη ζωή παρόλο που οι συνθήκες είναι πλέον διαφορετικές και το άτομο δεν την χρειάζεται πια. Σε αυτό το σημείο, η αποτύπωση μετατρέπεται από λειτουργική σε μη-λειτουργική για το άτομο με τον εξής τρόπο:

Στην ενήλικη ζωή της, η Μαρία εξακολουθεί να νοιώθει ότι χρειάζεται την αποδοχή -παρόλο που πλέον καταλαβαίνει ότι δεν είναι έτσι- και νοιώθει (συναισθηματικά) αναγκασμένη να αντιδρά με τους ίδιους τρόπους του παρελθόντος. Έτσι δημιουργείται μια έντονη σύγκρουση μεταξύ των δύο μερών της προσωπικότητάς που εκδηλώνεται με τρόπους όπως: ψυχό-σωματικά προβλήματα, ακραίες αντιδράσεις, άγχος, κρίσεις πανικού, κατάθλιψη κ.α.. Όσο πιο έντονη είναι η αποσύνδεση της προσωπικότητας και η σύγκρουση μεταξύ των πλευρών, τόσο πιο έντονα είναι και τα ψυχο-συναισθηματικά ή σωματικά προβλήματα που θα εκδηλώσει το άτομο.

Η θεωρία αυτή έχει επαληθευτεί πειραματικά και κλινικά από παλαιότερους αλλά και σύγχρονους ερευνητές. Στους παλαιότερους ερευνητές περιλαμβάνονται ο Alfred Binet (1890-1977) και ο William James (1890-1983) ενώ στους πιο σύγχρονους ο Ernest Hilgard, οι John και Helen Watkins, ο Terr και άλλοι ερευνητές.

Σύμφωνα με τον Δόβελο (2009), Η ιστορία της πορείας «από την αιτία στο σημερινό σύμπτωμα» μπορεί να αποδοθεί μέσω μεταφορικών σχημάτων, όπως το «Δέντρο των Συμπτωμάτων».

Η Υπνοθεραπεία προτείνει ότι όλα τα συμπτώματα, ανεξάρτητα αν είναι ψυχολογικά, διανοητικά, συναισθηματικά ή ψυχοσωματικά (όχι οργανικά), είναι αποτέλεσμα της πρωταρχικής συγκινησιακής-συναισθηματικής μάθησης (αποτύπωσης).

 

Πηγές

  1. Borod, Joan C. (2000). The Neuropsychology of Emotion. Oxford University Press
  2. Binet, A. (1977). On double consciousness. Washington: University Publications of America. (Original work published 1890)
  3. Hilgard, E. R. (1973). The domain of hypnosis, with some comments on alternative paradigms. American Psychologist, 28, pp. 972-982.
  4. Hilgard, E.R. (1977). Divided consciousness: Multiple controls in human thought and actions. New York: Wiley
  5. James, W. (1983). The principles of psychology. Cambridge MA: Harvard University Press (Original work published 1890)
  6. Terr, L. (1990). Too scared to cry: Psychic trauma in childhood. New York: Harper & Row
  7. Watkins, J., & Watkins, H. (1997). Ego states: Theory and therapy. New York: WW Norton
  8. Δόβελος, Ι. (2007). Η θεραπεία καταστάσεων του Εγώ. [Σημειώσεις μαθήματος]. Βιοθυμική Θεραπεία & Κλινική Ύπνωση. Κέντρο Εφαρμοσμένης Ψυχοθεραπείας & Συμβουλευτικής, Αθήνα
  9. Δόβελος, Ι. (2009). Η επιστήμη της Βιοθυμικής. [Σημειώσεις μαθήματος]. Βιοθυμική Θεραπεία & Κλινική Ύπνωση. Κέντρο Εφαρμοσμένης Ψυχοθεραπείας & Συμβουλευτικής, Αθήνα